Transport morski jest aktualnie najpopularniejszym sposobem przewozu towarów w handlu międzynarodowym. W 2018 roku łączna podaż towarów przekroczyła granicę 11 ton, a według prognoz ekspertów przez najbliższe 5 lat sam handel morski będzie rósł średnio o 3,4% rocznie. Warto więc przyjrzeć się jak dokładnie wygląda branża TSL (transport, spedycja, logistyka) w sektorze morskim i jak krok po kroku odbywa się proces transportu ładunków drogą morską.

1. Transport morski, a spedycja morska
2. Etapy spedycji morskiej
3. Rodzaje statków wykorzystywanych do transportu morskiego
4. Wady i zalety transportu morskiego
5. Jak zmieniała się spedycja morska?

Transport morski jest aktualnie najpopularniejszym sposobem przewozu towarów w handlu międzynarodowym. W 2018 roku łączna podaż towarów przekroczyła granicę 11 ton, a według prognoz ekspertów przez najbliższe 5 lat sam handel morski będzie rósł średnio o 3,4 % rocznie. Warto więc przyjrzeć się jak dokładnie wygląda branża TSL (transport, spedycja, logistyka) w sektorze morskim i jak krok po kroku odbywa się proces transportu ładunków drogą morską.
Transport morski a spedycja morska
Można zauważyć, że pojęcia „spedycja” i „transport” są często stosowane zamiennie. Warto jednak pamiętać, że nie są to terminy jednoznaczne. Podstawowa różnica polega na tym, że transport odpowiedzialny jest za realizację przewozu ładunków, a spedycja jest obszarem zajmującym się jego organizacją. Spedycja obejmuje szeroki zakres czynności formalnych dotyczących danego przewozu i ma na celu sfinalizowanie transakcji pomiędzy dwoma podmiotami, tak aby możliwie jak najtaniej i najszybciej przewieźć ładunek z punktu A do punktu B. Do tych czynności zaliczamy: przyjmowanie zleceń, wybór odpowiedniego środka transportu, tworzenie dokumentacji, zawieranie umów, ubezpieczanie towarów oraz prowadzenie odprawy celnej.
Sam transport morski może się odbywać na wiele sposobów. Jedną z jego cech jest postępująca od lat 60 XX wieku konteneryzacja, która polega na przewożeniu dużych ładunków za pośrednictwem kontenerów, co znacząco zmniejszyło koszty magazynowania towarów, a także czas przewozu. Towary mogą być transportowane statkami o różnym przeznaczeniu w zależności od rodzaju ładunku oraz do różnych miejsc docelowych.
Żeglugę możemy podzielić ze względu na jej charakter na:

• Liniową - odbywa się na stałych trasach według stałego rozkładu
• Trampową – transporty są nieregularne
• Kabotażową - polegającą na żegludze na terenie tego samego państwa
• Wahadłową – pomiędzy dwoma konkretnymi portami

Etapy spedycji morskiej 

Pierwszym etapem związanym ze spedycją morską jest przyjęcie zlecenia oraz doradztwo w jego zakresie. Sporządza się wtedy pierwsze dokumenty, które uwzględniają: opis ilościowy i jakościowy towarów, termin załadowania, termin oraz formę płatności i formułę transportową. Kolejnym etapem jest rezerwacja miejsca na statku przez spedytora. Kontaktuje się on wtedy z armatorem, czyli podmiotem posiadającym własny lub wynajęty statek. Dopasowuje się też wtedy odpowiedni kontener, który uwzględni parametry ładunku. Ten etap nazywany jest „bukowaniem ładunku”, a dokumentem potwierdzającym umowę z armatorem jest nota bookingową. 
 Następnym ważnym krokiem w procesie spedycji morskiej jest transport dowozowy. Wiele osób zapomina, że transport morski uniemożliwia dostarczanie towarów „od drzwi do drzwi”, tak jak ma to miejsce w przypadku samochodów, przez co konieczne jest znalezienie środka transportu, który przywiezie dany ładunek do portu. Jest to tzw. transport intermodalny, czyli taki który wykorzystuje więcej niż jeden rodzaj transportu. W przypadku kiedy mamy do czynienia z tylko jednym środkiem mówimy o spedycji gałęziowej. Spedytor kontaktuje się w tym celu z przewoźnikiem drogowym lub kolejowym. Zanim towar zostanie załadowany na statek sporządzane są dokumenty celne i transportowe, a także udziela się wszystkich potrzebnych informacji armatorowi o danym ładunku.
Kiedy wszystkie potrzebne dokumenty są już przygotowane można przystąpić do załadunku towaru na statek. W tym celu umieszcza i zabezpiecza się dany ładunek w kontenerze. Taki towar musi być również odpowiednio oznaczony. Całość jest ładowana na statek przy pomocy dźwigu. Po załadowaniu wszystkiego następuje przyjęcie towaru na statek, które poprzedzone jest sporządzeniem odpowiednich dokumentów. Wśród nich znajduje się tzw. Bill of Landing, czyli potwierdzenie przyjęcia ładunku, a także List Przewozowy, który potwierdza wysyłkę danego przedmiotu. Kiedy dany statek dopłynie już do portu docelowego dochodzi do rozładunku towaru. Dla zleceniodawcy wystawia się wtedy awizo, które jest dla niego potwierdzeniem realizacji usługi.

Rodzaje statków wykorzystywanych do spedycji morskiej

W transporcie morskim wyróżniamy rodzaje frachtu:

• Transport kontenerowy (FCL) – przewóz dużych towarów magazynowanych w kontenerach
• Transport drobnicowy (LCL) – przewóz towarów, które dzielą przestrzeń jednego kontenera z innymi importerami. Wykorzystywany jest najczęściej do transportu ładunku, który nie zapełnia całego kontenera.
• Ładunek masowy – przewóz surowców w dużych ilościach np. węgla, zboża, drewna.
• Ładunek ponadgabarytowy – przewóz dużych konstrukcji, których nie da się rozłożyć na mniejsze części. 
• Ro-ro – przewóz pojazdów lub innych maszyn poruszających się na kołach.

Do transportu tego typu ładunków używa się wyspecjalizowanych statków, które są dostosowane do przewożenia konkretnych rodzajów towarów. Najpopularniejszym z nich jest kontenerowiec, który jak sama nazwa wskazuje przystosowany jest do transportu kontenerowego (FCL) i drobnicowego (LCL) i na swoim pokładzie pomieścić może ich duże ilości. Do mierzenia pojemności tego typu statków używa się jednostki TEU, której wartość jest równa objętości standardowego kontenera o długości 20 stóp. Największe kontenerowce na świecie osiągają obecnie pojemność nawet 20 tysięcy TEU. 
Innym rodzajem statków są masowce, które są dostosowane do przewozu suchych ładunków masowych luzem, czyli takich które nie są specjalnie opakowywane. Zalicza się do nich: węgiel, zboże, drewno, rudę i nawozy. Tego typu statki mają jeden pokład i podwójne dno. Do masowców zaliczamy także zbiornikowce, czyli okręty przystosowane do transportu materiałów płynnych np. ropy naftowej, chemikaliów oraz gazu (tzw. gazowce). Skrótem określającym zdolność przewozową masowców jest DWT. Innym rodzajem masowców są samochodowce, które dostosowane są do przewozu samochodów i mogą pomieścić nawet kilka tysięcy takich pojazdów. 
Wśród statków towarowych wymienić możemy również drobnicowce, czyli okręty przeznaczone do transportu drobnicy, czyli towarów liczonych w sztukach i zapakowanych najczęściej w skrzynie, beczki lub worki. Wyposażone są w sprzęt, który umożliwia załadunek i rozładunek bez użycia specjalnych urządzeń portowych.

Wady i zalety spedycji morskiej

Transport morski tak jak wszystkie inne rodzaje transportu ma swoje wady i zalety. Jedną z największych zalet jest zdecydowanie jego ekonomiczność. Największe statki osiągają dużą pojemność, co przekłada się na to, że przewóz towarów drogą morską jest jednym z najbardziej opłacalnych rozwiązań. Dzięki statkom bezproblemowo można przewieźć ładunki ponadgabarytowe i ponadnormatywne, z którymi ciężarówki i pociągi mogłyby sobie nie poradzić. Przedstawione poprzednio rodzaje statków i frachtu pokazują, że statkami przetransportować możemy większość rodzajów towarów od surowców ciekłych do samochodów, co jest zdecydowaną zaletą. Transport morski umożliwia też wysyłanie towarów do każdego zakątka świata, ponieważ drogi morskie obejmują zasięgiem cały glob. Ostatnią zaletą jest wysoki poziom bezpieczeństwa, ponieważ przesyłki morskie objęte są wieloma regulacjami i podlegają odpowiednim zabezpieczeniom.
Do wad transportu morskiego zaliczyć można zaliczyć ograniczenia prędkościowe żeglugi, które sprawiają, że statki są jednymi z najwolniejszych środków transportu i sama trasa może trwać od kilku do kilkunastu tygodni. Dodatkowo niesprzyjające warunki atmosferyczne potrafią często opóźnić cały transport lub nawet doprowadzić do uszkodzenia ładunku. Nie każdy kraj na świecie ma też dostęp do morza, co zmusza je do ściągania towarów z portów innych państw. Innym minusem może być też konieczność przeładunków towaru za każdym razem, kiedy dopływają one do portu oraz konieczność zaangażowania innego środka transportu do dalszego przewozu (transport dowozowy).
 

Jak zmieniał się transport morski? 

Transport morski jest dziedziną podlegającą ciągłym zmianom i unowocześnieniom. Nie każdy pamięta, że pierwsze statki poruszane były siłą wiatru lub za pomocą wioseł, co jeszcze bardziej wydłużało trasę względem czasów współczesnych. W XIX wieku do napędzania statków zaczęto wykorzystywać napęd parowy, który w znacznym stopniu przyśpieszył czas transportu. Współczesne okręty zasilane są silnikowym i turbinowym napędem mechanicznym. Obecnie transport morski szuka nowych rozwiązań w kwestiach ekologicznych, ponieważ statki emitują tlenek siarki, a cała branża emituje miliard ton CO2, co przekłada się na 3% ilości pyłu zawieszonego na świecie. Rozwiązaniem ma być dla statków zielona energia oraz napędy hybrydowe, a wiele organizacji międzynarodowych i państw stara się nakładać przepisy mające sprawić, żeby transport morski był bardziej ekologiczny.
Jedną z najważniejszych rzeczy, które zmieniły transport morski stało się stosowanie kontenerów do przewozu towarów. Pierwsze z nich zaczęły powstawać na początku XX wieku, a popularność zaczęły zyskiwać po 1956, kiedy to w rejs wypłynął pierwszy kontenerowiec. Kontenery usprawniły spedycję i zmniejszyły jej koszty, a standaryzowane rozmiary ułatwiły magazynowanie i przenoszenie ładunków. Dzisiaj większość towarów przewożonych jest za pomocą kontenerów. Dotyczy to również przesyłki drobnicowej, której 90 % przewożone jest obecnie w kontenerach.